By ଯେଉଁ ଉପକୂଳ ଦିନେ କଳିଙ୍ଗର ସାଧବ ପୁଅଙ୍କୁ ବୋଇତ ନେଇ ଯାଭା, ବାଳି ଓ ସୁମାତ୍ରା ପଠାଉଥିଲା, ସେହି ଉପକୂଳ ଆଜି ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆଧୁନିକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଯୁଗରେ ଭାରତର ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟ ଲେଖୁଛି।
ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳକୁ କେବଳ ଲୁହାପଥର ଓ କୋଇଲା ପରି କଞ୍ଚାମାଲ ପରିବହନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମାତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପୁରୁଣା ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଦଳୁଛି। ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୪୮୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାରାଦ୍ୱୀପ, ଧାମରା ଏବଂ ଗୋପାଳପୁର ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ବନ୍ଦର ଭାରତର ପୂର୍ବ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପ୍ରବେଶ ପଥ ବା ‘Eastern Gateway’ ଭାବେ ଉଭା ହେଉଛନ୍ତି। କେବଳ ବଲ୍କ କାର୍ଗୋ ନୁହେଁ, ବରଂ କଣ୍ଟେନରାଇଜ୍ଡ ବାଣିଜ୍ୟ, ତରଳୀକୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ (LNG), ସବୁଜ ଉର୍ଜା ଟର୍ମିନାଲ୍ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ (ASEAN) ବଜାର ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରି ଓଡ଼ିଶା ଦେଶର ସାମୁଦ୍ରିକ ଅର୍ଥନୀତିର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି।
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ପାରାଦ୍ୱୀପ ବନ୍ଦର ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧୪୫ ନିୟୁତ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନରୁ ଅଧିକ କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା କରି ଦେଶର ଶୀର୍ଷ ମୁଖ୍ୟ ବନ୍ଦର ତାଲିକାରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ, ଅଦାନୀ ପୋର୍ଟସ୍ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଧାମରା ବନ୍ଦର ଏବଂ ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ନିଜର ଡ୍ରାଫ୍ଟ କ୍ଷମତାକୁ ୧୮ ରୁ ୨୦ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରି କେପ୍ସାଇଜ୍ ଜାହାଜ ପରିଚାଳନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ପାରମ୍ପରିକ କଞ୍ଚାମାଲରୁ ବାହାରି ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ପଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି। ଧାମରାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥିବା ୫ ଏମ୍ଏମ୍ଟିପିଏ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏଲ୍ଏନ୍ଜି ଟର୍ମିନାଲ୍ ପୂର୍ବ ଭାରତକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ନିକଟରେ ଟାଟା ଷ୍ଟିଲ୍ ଏସ୍ଇଜେଡ୍ ପରିସରରେ ଗ୍ରୀନ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ଗ୍ରୀନ୍ ଆମୋନିଆ ହବ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ବିରାଟ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ କରାଯାଉଛି। ଫଳରେ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ କେବଳ ଧାତବ ଉଦ୍ୟୋଗ ନୁହେଁ, ଭବିଷ୍ୟତର ସବୁଜ ଇନ୍ଧନ ରପ୍ତାନିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଘାଟି ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ବିପ୍ଳବ ପଛରେ ରହିଛି ସୁଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ କନେକ୍ଟିଭିଟି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ‘ସାଗରମାଳା’ ଏବଂ ‘ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗତିଶକ୍ତି’ ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକୁ ରେଳ ଓ ରାଜପଥ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି। ହରିଦାସପୁର-ପାରାଦ୍ୱୀପ ନୂତନ ରେଳ ଲାଇନ୍ ଏବଂ ଭଦ୍ରକ-ଧାମରା ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରିବହନ ସମୟ ଯଥେଷ୍ଟ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ପାରାଦ୍ୱୀପ-ବଡ଼ବିଲ୍ ଡେଡିକେଟେଡ୍ ଫ୍ରେଟ୍ କରିଡର ଏବଂ ଖୋର୍ଦ୍ଧା-ବଲାଙ୍ଗୀର ମାର୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରାଜ୍ୟର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ଓ ଖଣିଜ କରିଡର ସିଧାସଳଖ ଉପକୂଳ ସହ ଯୋଡ଼ିହେବ। ଏଥିସହ ବନ୍ଦର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ‘ପୋର୍ଟ-ଲେଡ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ପାର୍କ’ ଗଠନ କରାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ୍ସ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପାର୍କ ଏବଂ ଫୁଡ୍ ପ୍ରୋସେସିଂ ୟୁନିଟ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉଛି।
ଏହି ସମଗ୍ର ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶରୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ମିଳୁଛି। ବନ୍ଦର ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ଯୋଗୁଁ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ବିରାଟ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ଅର୍ଥନୀତି ଗଢ଼ି ଉଠୁଛି। ପୂର୍ବରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଉଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ରୟାଲ୍ଟି ପାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ପାରାଦ୍ୱୀପରେ ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ୍ସ ଏବଂ ଧାମରା-ଗୋପାଳପୁରରେ ଡାଉନଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଭିତରେ ହିଁ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରପ୍ତାନି ହେଉଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ରାଜସ୍ୱ (GST ଓ ପୋର୍ଟ ଡ୍ୟୁଟି) ବହୁଗୁଣ ବଢ଼ିବା ସହ ସାମୁଦ୍ରିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ, ପରିବହନ ଓ ୱେୟାରହାଉସିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଏହାବ୍ୟତୀତ ଉପକୂଳ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ରାସ୍ତାଘାଟ, ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ଓ ସହରୀକରଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗଉଛି, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଜୀବନଧାରଣ ମାନକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରୁଛି।
ଭାରତର ‘ଆକ୍ଟ ଇଷ୍ଟ ପଲିସି’ (Act East Policy) ଅଧୀନରେ ମାଲାକ୍କା ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ସିଙ୍ଗାପୁର, ମାଲେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ଭିଏତନାମ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ବଜାର ସହ ଓଡ଼ିଶାର ସିଧାସଳଖ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ ହେଉଛି। ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳର ବନ୍ଦର ତୁଳନାରେ ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ଦୂରତା ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସିପିଂ ଲାଇନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଉଛନ୍ତି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାରରୁ ଏକ ଆଧୁନିକ, ସବୁଜ ଓ ମଲ୍ଟି-ମୋଡାଲ୍ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ହବ୍ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳ ଆଜି କେବଳ ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ପୂର୍ବ ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଇଞ୍ଜିନ ପାଲଟିଛି।
